فردا روزي در سال 1369 مردم ايران با اميدي در دل منتظر بودند تا تمامي اسيران جنگي بازگردند.گروه گروه  خانواده رفته‌ بودند لب مرز تا عزيزان‌شان را زودتر ببينند.
اولين گروه آزادگان 26 مرداد 1369 به خاك كشور وارد شدند. اين گروه  1000 نفره از مرز خسروي به ايران آمدند تا اولين گام مبادله اسرا ميان دو كشور كه 8 سال با هم جنگيده بودند برداشته‌ شود.

 در اين ميان ستاد رسيدگي به امور آزادگان که در ٢٢ مرداد ٦۹ تشکيل شده بود، به تبادل انبوه اسرا پرداخت. اين ستاد با مساعدت و همراهي ديگر دستگاه‌ها، تبادل حدود چهل هزار آزاده را با همين تعداد اسير عراقي انجام داد.

يكى از اقدامات بسيار مهم جامعه بين‌المللى در خصوص تنظيم مقررات بشر دوستانه ‏در جنگ، تنظيم و تصويب مقاوله‏هاى  چهار‌گانه ژنو در 12 اوت سال 1949 بود.در اين مقاوله‌نامه بر چگونگي رفتار با اسيران جنگي و نگهداري از آنان تاكيد شده ‌است.

تبادل اسيران جنگي ميان ايران و عراق تا مدت‌ها بعد ادامه يافت تا اسيراني كه نام‌شان در فهرست ارائه شده دو كشور بود به خاك كشورهايشان بازگردند.
ورود آزادگان به خاك كشور و هجوم مردم به مرز خسروي براي ديدار با آزادگان سبب شد تا همان روزها دولت راهكارهايي را در نظر بگيرد.

با مشاهده وضعيت روحي و جسمي آزادگان مسئولان دولتي تصميم گرفتند تا نسبت به بهبود بخشيدن به شرايط روحي و جسمي‌‌شان اقدام كنند. در همان روزها بود كه نام «قرنطينه» بر زبان‌ها افتاد. تمامي اسيران وارد شده به خاك كشور در شرايط نامناسبي بودند و بيش از هر چيزي سوء‌تغذيه ميان  آزادگان رايج بود.

در قرنطينه با بهبود نسبي شرايط آزادگان پزشك معالج برنامه غذايي ويژه‌اي را در اختيار خانواده‌‌شان قرار مي‌داد.

ضعف جسماني و نامناسب بودن شرايط روحي آزادگان كه ناشي از شرايط نامطلوب دوران اسارت بود صدمات زيادي را در زندگي آنان در پي داشت  كه  نشانه عدم رعايت حقوق اسيران بود.

مسأله اسرای جنگی يکی از مهم‌ترین موضوعاتي بود كه تا سال‌هاي بعد مورد بحث مي‌گرفت. پس از مبادله تعدادي از اسرا بحث بر سر فهرست كساني كه از سرنوشت‌شان هيچ اطلاعي در دست نبود آغاز شد، گروه «مفقود‌الاثر»ها و تعيين سرنوشت آنها هر چند براي دولت ايران همواره اهميت زيادي داشت اما با موانع زيادي روبه‌رو شد.

دولتمردان ايراني عقيده داشتند كه مبادله اسيران جنگي بايد يك نفر در برابر يك نفر باشد اما عراقي‌‌ها همچنان پافشاري مي‌كردند كه تمامي اسيران ايران و عراق بدون توجه به تعداد بايد با يكديگر مبادله شوند.به هر حال دو کشور پس از سال‌ها مذاکره سرانجام در سال 1382 به توافق رسيدند آخرين بازماندگان اسرا را مبادله كنند و بنابر اين توافق، 941 اسير عراقی و 349 اسير ايرانی به کشورهايشان بازگشتند.

مينا شهني