****

معنای دحو الارض

«دَحو» به معنی گسترش و وسعت است و برخی آن را به معنای تکان دادن چیزی از محل اصلی‏اش گفته اند. گسترده شدن زمین یعنی این که در ابتدا، تمام سطح زمین را آب‏های حاصل از باران‏های سیلابی نخستین فراگرفته بود. این آب‏ها، به تدریج در گودال‏های زمین جا گرفته ، خشکی‏ها از زیر آب سر برآورده و با مرور زمان گسترده‏ شدند. در حقیقت ، زمین در آغاز به صورت پستی‏ و بلندی‏ و دارای شیب‏های تند بود. بعدها باران‏های سیلابی باریدن گرفت ، ارتفاعات زمین شسته و دره‏ها گسترده شدند. به تدریج  زمین‏های مسطح و قابل استفاده برای حیات بشر و کشاورزی و زراعت تشکیل شد. به مجموعه این رخدادها وگسترده شدن را «دَحو الارض» می گویند.

ویژگی های دحو الارض

روز بیست و پنجم ذیقعده ، دحو الارض ( گسترده شدن زمین) است. بر اساس روایتی از امام هشتم (ع) شب دحو الارض مصادف است با میلاد خجسته حضرت ابراهیم و حضرت عیسی.ضمناً از این روز به عنوان روز قیام امام حضرت ولی عصر(عج) نام برده شده است. دحو الارض ، جزء روز های معروفی است که روزه گرفتن در آن ، پاداش فراوان داشته و ثوابی معادل هفتاد سال روزه گرفتن دارد.

هم چنین دحو الارض را به گسترده شدن زمین از زیر کعبه تفسیر کرده‌اند. (1)

امام رضا(ع) دراین‌باره می‌فرماید: «روز بیست و پنجم ذیقعده (روز دحو الارض) روز ولادت ابراهیم خلیل‌(ع) و عیسی مسیح‌(ع) است و روزی است که زمین از زیر کعبه گسترده شده است.» (2)

و نیز گفته اند که در چنین روزی حضرت آدم‌(ع) به زمین هبوط کرده است. (3)

آغاز گسترده شدن زمین از سرزمین مکه

یکی از نام های شهر مقدس مکه ، ام القری  است و در دو آیه از قرآن مجید به این نام اشاره شده است. « لتنذر ام القری و من حولها. » خطاب به پیامبر: تا انذار کنی ام القری و کسانی را که در اطراف آن هستند. (4)

ام القری یعنی مادر آبادیها و اهمیت مرکزیت و اصالت شهر مکه در مقایسه با سایر شهرها و آبادی های دیگررا نشان می دهد.

حال این سوال مطرح می شودکه این شهر از چه نوع ویژگی برخوردار است که شایسته چنین نامی است ؟ از روایاتی که در باره خلقت زمین و یا در تفسیر آیه 196 از سوره آل عمران و یا در تفسیر آیه شریفه «والأرض بعد ذلک دحیها »(5 )  وارد شده است، این طور استفاده می شود که در آغاز آفرینش آسمانها و زمین، روی زمین را آب و یا کف آب فراگرفته بود و نخستین محلی که از زیر آب بیرون آمد محل بیت الله الحرام بود و خشکی های زمین از آنجا گسترش پیدا کرد. نکته قابل ذکر این که در آن زمان ، سرزمین مکه بلندترین نقطه روی زمین بوده است و علاوه بر این ، دلایل دیگری نیز بیان شده که عبارتند از :

- کعبه ، قبله مسلمانان در مکه است و مردم شهرهای دیگر رو به سوی آن نماز می خوانند .

- مکه ، اهمیت و تقدس خاصی در بین شهر های مهم روی زمین دارد.

- مکه ، حرم و مکان امنی برای مردم است و در آن سرزمین امیدوار لطف و رحمت الهی هستند.

- از اسامی شهر مکه ، بلد الامین است که نشانگر امنیت و آرامش مردم در این مکان مقدس است.

 این نام در قرآن کریم مورد قسم و سوگند الهی واقع شده است : « والتین و الزیتون و طور سینین و هذالبلد الأمین. » سوگند به انجیر و زیتون و سوگند به طور سینا و این شهر امن . (6)  منظور از بلدالامین در این آیه، شهر مکه است ، زیرا سوره تین سوره ای مکی است.

در آیات دیگری از قرآن نیز ، امن بودن مکه و حرم به وضوح بیان گردیده است مانند :« اولم نمکن لهم حرماً آمنا » آیا آنها را در حرمی که محل ایمنی است مکان ندادیم؟ (7)  « و من دخله کان آمنا» هر کس داخل آن (مکه) شود در امان خواهد بود. (8)

اینکه خداوند شهر مکه را سرزمین ایمن و محلی برای دستیابی به امنیت و آسایش قرار داده ، به دلیل دعای حضرت ابراهیم (ع) بنیانگذار کعبه است که از خداوند چنین درخواست نموده است: «واذ قال ابراهیم رب اجعل هذا البلد آمنا »  هنگامی که ابراهیم گفت: خدایا! این شهر را محل امن قرار بده (9) و خداوند مکه و حرم را محل امن و طیب خاطر برای همه قرار داد. هیچکس را نباید در آنجا آزار و اذیت کرد اگر چه مرتکب جنایتی شده باشد. در آن سرزمین امنیت همه ، حتی حیوانات نیز تضمین شده است.

آداب و اعمال این روز

این روز بسیار مبارک است و آداب و اعمال ویژه‏ای دارد ، مانند :

1. روزه گرفتن

2. احیا و شب‏زنده‏داری شب دحو الارض

3. دعای این روز . در بخشی از این دعا، به مسئله دحوالأرض چنین اشاره شده است: «ای خدایی که خانه کعبه را گسترانیدی و دانه را شکافتی و سختی را برطرف ساختی، از تو می‏خواهم در این روز از روزهایت که حق آن را بزرگ نمودی، هر گرفتاری و مشکلی را برطرف سازی.»

4. انجام غسل به نیت روز دحو الارض و نماز نزدیک ظهر به این کیفیت: در هر رکعت بعد از حمد پنج مرتبه سوره الشمس بخواند و بعد از سلام نماز بگوید: « لا حَوْلَ و لا قوَّهَ اِلّا بِالله العلی العظیم» و خواندن این دعا « یا مُقیلَ الْعَثَراتِ اَقِلْنی عَثْرَتی یا مُجیبَ الدَّعَواتِ اَجِبْ دَعْوَتی یا سامِعَ الْاَصْواتِ اِسْمَعْ صَوْتی وَ ارْحَمْنی و تَجاوَزْ عَنْ سَیئاتی وَ ما عِنْدی یا ذَالْجَلالِ وَ الْاِکْرام. » ای درگذرنده لغزش‌ها، از لغزشم درگذر، ای اجابت‌کننده دعاها ، دعایم را مستجاب کن ، ای شنوای صداها ، صدایم را بشنو و به من رحم کن و از بدی‌هایم و آنچه نزد من است درگذر! ای صاحب جلالت و بزرگواری. (10)

5. خواندن دعایی از مفاتیح الجنان که با این عبارت شروع می‌شود: « اللّهمّ یا داحِی الْکعبهَ وَ فالِقَ الْحَبَّه .. » (11)

فرصت‌های معنوی در زندگی بشر ، نعمت هایی هستند که جسم و روح آنان را نوازش می دهدو موجبات شادمانی و ارامش را فراهم می سازد. دحو الارض نیز از همین گونه است. پس قدر این فرصت طلایی را بدانیم که رسول خدا فرمود : « اِنَّ لِرَبِّکُمْ فی ایامِ دَهْرِکُمْ نََفَحاتٌ فَتَعَرَّضُوا لَها لَعَلَّهُ اَن یصیبَکُمْ نَفْحَةٌ مِنْها فَلا تَشْقَوْنَ بَعْدَها اَبداً »  همانا در طول زندگی شما نسیم‌هایی از سوی پروردگارتان می‌وزد. هان! خود را در معرض آنها قرار دهید، باشد که چنین نسیمی سبب شود که برای همیشه بدبختی از شما دور بماند. (12)

منابع :

1.  سیدمصطفی حسین دشتی، معارف و معاریف، ج 3، ص 257

2.  محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، ج 97، ص 122.

3.  میرزا جواد ملکی تبریزی ، مراقبات ، ج 2، ص 186

4. قرآن کریم ، سوره مبارکه شوری ، آیه 7

5. قرآن کریم ، سوره مبارکه نازعات ، آیه 30

6. قرآن کریم ، سوره مبارکه تین ، آیه 3-1

7. قرآن کریم ، سوره مبارکه قصص ، آیه 57

8. قرآن کریم ، سوره مبارکه آل عمران ، آیه 97

9. قرآن کریم ، سوره مبارکه بقره ، آیه 126

10. شیخ عباس قمی ، مفاتیح الجنان ، ص 451

11. شیخ عباس قمی ، مفاتیح الجنان، ص 451 بخش اعمال مربوط به دحو الارض

12. سیوطی، جامع الصغیر، ج 1، ص 95

موصل4