نشست سیمای ایثارگران در قرآن با حضور حجتالاسلام و المسلمین علی غضنفری؛ دکترای علوم قرآن و حدیث و عظیم عظیمپور مقدم دکترای علوم قرآن در سالن اجتماعات خیرگزاری قرآنی ایران برگزار شد.
به گزارش موصل4 به نقل از حیات، غضنفری در ابتدای این نشست گفت: مفاهیمی که هر کس با دیدگاه خود به تعریف و تشریح آن میپردازد نیازمند تبیین و ارائه اشتراکاتی است به طور مثال هنگامی که میگوییم خودکار همه میدانند که منظور ما شیئی است که عمل نوشتن با آن انجام میشود و همه نفیاً و اثباتاً در این مسأله مشترک هستند اما هنگامیکه می گوییم آزادی، ایثار و موضوعاتی از این دست، هرکس با نگرش و تجربه خود به این مسائل مینگرد.
این مدرس دانشگاه تصریح کرد: علاوه بر چارچوب مشخص، باید انگارههای دیگران را نیز در زمینه مورد بحث مورد توجه قرار دهیم تا با در نظر گرفتن اشتراکات به جمعبندی صحیح، اصولی و علمی دست پیدا کنیم؛ به عنوان مثال «نیچه» ایثار، از خودگذشتگی و تواضع را نوعی ذلت میداند بنابراین صحبت در خصوص اهمیت ایثار و منافع آن در حضور چنین افراد و مکاتبی هیچ سودی ندارد.
این پژوهشگر دینی در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: ما در این جلسه درصدد هستیم که موضوع ایثار را از منظر جهانبینی اسلامی و اعتقاد به معاد بررسی کرده و بر این موضوع تأکید کنیم که خیر حاصل از ایثارگری و افعال خیرخواهانه در این دنیا و در آخرت نصیب انسان میشود.
معناشناسی لغت ایثار از دیگر بخشهای این نشست تخصصی بود که این دکترای علوم قرآنی در تشریح آن گفت: ریشه لغت ایثار از «اثر» گرفته شده است که در قرآن به معانی «موضوعی که دیگران را به پیروی و پیگیری دعوت کند» و «بیان عملکرد و آثار گذشتگان» مورد استفاده قرار گرفته شده است.
وی مباحث اخلاقی را مهمترین رویکرد ایثار عنوان کرد و افزود: گذشت از خواستههای نفسانی و ارائه آن به دیگران از مصادیق مادی ایثار است که فرد ایثارگر باید از آنچه که میگذرد احساس لذت کند چه بسا که این تصویر در جهره بسیاری از شهدا قابل رؤیت است، چرا که آنان به این عملکرد والای خویش واقف هستند.
غضنفری در ادامه گفت: در شهادت که بالاترین نوع ایثار است، فرد از مال و جان خویش به دلیل برخورداری دیگران از نعمات دنیوی میگذرد و این چنین است که به مقام والایی دست پیدا میکند، البته عدهای نیز بر این باورند که شهید چون بر عالم غیب دست مییابد، در هنگام مرگ راضی و خوشنود است که این مسأله نیز قابل تأمل است.
این مدرس دانشگاه علوم قرآنی ایثار را به دو بخش عام و خاص تقسیم و تصریح کرد: ایثار ویژه در آیه 8 سوره مبارکه انسان که می فرماید:« وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا؛ و به [پاس] دوستى [خدا] بینوا و یتیم و اسیر را خوراک مىدادند» مطرح شده؛ در این آیه ایثار پنج تن آل عبا با این اصل تربیتی مورد توجه است که خود آنها به این طعام نیازمند بودند، اما فقیر را به خود ارجح دانسته و سهم خود را به وی بخشیدند.
وی با اشاره به فرمایشات خداوند در سوره حشر گفت: در این آیه شریف نیز آمده است ایثارگران کسانی هستند که از بهترین داراییهای خود ایثار میکنند نه اینکه ما در مواقعی ابزار و آلات غیرضروری و بعضاً بیمصرف خود را به دیگران اعطا میکنیم بنابراین این موضوع با ایثار مورد نظر قرآن در تضاد است.
به گفته این پژوهشگر قرآنی آیه 93 سوره آلعمران نیز بر همین امر دلالت دارد که از چیزی انفاق کنیم که به آن علاقهمند و محتاج هستیم چرا که در پیشگاه خداوند هیچ چیز تا این حد مقبول نیست که افراد در عین علاقه و از روی صدق دارایی مورد نیاز خود را به فرد دیگری که محتاج است، بدهند.
غضنفری ایثار در امور مالی، ایثار در عرض و آبرو و ایثار جان را مهمترین انواع ایثار دانست و افزود: ایثار با اموال و انفاق داراییهای مادی یکی از بهترین انواع ایثارگری هاست که در برخی از اوقات برای افراد سخت است، چهبسا که حاضرند از جان خود بگذرند اما مال خود را محافظت کنند، به نحوی که این حرص و دنیادوستی در برخی از آیات قران مذمت شده است.
تبیین ایثار در آبرو از دیگر موضوعات طرح شده در این نشست بود، که این محقق قرآنی درباره آن تصریح کرد: در برخی از موارد پیش میآید که فردی با گذشتن از آبروی خود، بسیاری از ارزشها را احیا میکند، بنابراین به نظر من در شرایط کنونی که بحمدلله جنگی در کشورمان نیست باید با تأکید بر این مصادیق به ترویج روحیه ایثارگری در جامعه بپردازیم.
باید اهمیت ایثار را در حوزههای مختلف یادآوری کنیم
وی افزود: ایثار در مقولههای این چنینی کاربرد زیادی در زندگی شخصی و اجتماعی دارد به نظر من افزایش آمار طلاق معلول عدم توجه به روحیه ایثار در زندگی است، لذا اهمیت این مسأله را باید در حوزههای مختلف یادآوری کنیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم قرآنی، ایثار در جان را نیز به دو قسم؛ ایثار در وقت و عمر تفسیمبندی کرد و گفت: با تأملی کوتاه پیرامون خود، متوجه این نکته میشویم که در حال حاضر هیچ کس حاضر نیست از وقت و زمان خود به نفع دیگری گذشت کند و همه در تلاش هستند که امور خود را بر سایرین ارجح بدانند، حتی اگر حقوق افراد دیگر نیز در این زمینه پایمال شود.
غضنفری در بخش پایانی سخنان آغازین خود به تشریح شهادت در راه خدا پرداخت و گفت: گذشتن از زندگی و مواهب آن به خاطر رفاه دیگران رفیعترین درجه ایثار است که در درگاه باریتعالی نیز از مقام شایستهای برخوردار است.
نشست تخصصی سیمای ایثارگران در قرآن با ارائه سخنانی توسط عظیم عظیمپور مقدم دکترای علوم قرآن و حدیث پیگیری شد. وی در ابتدا به معنی لغت ایثار پرداخت و گفت: واژه ایثار در قرآن از سه منظر پیش دادن چیزی، ترجیح دادن غیر بر خود و اکرام به دیگران مورد بررسی است.
واژه ایثار و مشتقاتش در 16 سوره قرآن مورد استفاده قرار گرفته است
وی افزود: این واژه و مشتقاتش 21 بار در 16 سوره قرآن مورد استفاده قرار گرفته است که صیغه افعالی آن یعنی ایثار، غالباً به معنی ترجیح دادن دیگران بر خود است که نمونه آن در سوره «یوسف» و «طه» مشاهده میشود که در این آیات مبارکه برادران و ساحران خود به این برگزیدگان الهی میگویند: خداوند تو را بر ما ترجیح داده است.
وی آیه 9 سوره حشر را از دیگر مصادیق ایثار دانست و افزود: در این آیه نیز رفتار انصار با مهاجران از مصادیق ایثار است، چرا که آنها بهترین داراییهای خود را در اختیار برادران دینی خود قرار دادند.
به گفته عظیمپور واژه ایثار در برخی از آیات نظیر «وَآثَرَ الْحَیَاةَ الدُّنْیَا» به معنای ذم مورد استفاده قرار گرفته است، چرا که در این نمونه از کلام وحی زندگی دنیا بر آخرت ارجحیت دارد که مطلوب مؤمنان نیست، لذا ایثار زمانی امر خیری محسوب میشود که ما از تعلقات دنیوی خود برای لقای و رضای الهی بگذریم. این واژه و مشتقاتش 21 بار در 16 سوره قرآن مورد استفاده قرار گرفته است که صیغه افعالی آن یعنی ایثار، غالباً به معنی ترجیح دادن دیگران بر خود است که نمونه آن در
سوره «یوسف» و «طه» مشاهده میشود
این مدرس قرآنی، جهاد در راه خدا با مال و جان را از مصادیق عالی ایثار عنوان و تصریح کرد: بیشترین آیات مرتبط با ایثار مربوط به جهاد فی سبیل الله میشود که در آن افراد از مال یا جان خود که برای خودشان عزیز و گرامی است در راه خدا مجاهدت میکنند و اینچنین به سعادت دنیوی و اخروی دست مییابند.
در این بخش از نشست محمدرضا پورمعین کارشناس و مجری برنامه با اشاره به این مطلب که موضوع ایثار برای همه مردم جامعه روشن و واضح است، خواستار معرفی مصادیق ایثار برای احیای این فضیلت اخلاقی شد و از حجتالاسلام والمسلمین غضنفری خواست به بحث در خصوص ایثارگران از منظر قرآن بپردازد و به این پرسش پاسخ دهد که آیا نقطه یقفی را میتوان برای ایثار در نظر گرفت یا نه؟ آیا روحیه ایثارگری تنها در ایام جنگ هویدا میشود، چگونه میتوان از مصادیق ایثار برای ارتقای سطح روابط خانوادگی و اجتماعی بهره گرفت.
حجتالاسلام غضنفری در پاسخ گفت: خداوند سه حق؛ مال، آبرو و جان را به بشر داده است، لذا این خود انسان است که اختیاری میتواند از این حقوق به نفع دیگران بگذرد و قدم در عرصه ایثار بگذرد که این سه بخش در سیره شخصیتی پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) قابل مشاهده است.
این مدرس قرآنی داستان جنگ احد و گذشت زخمیهای این جنگ از خوردن آب به خاطر نفرات دیگر و حادثه عاشورا را از مصادیق تاریخی ایثار در تاریخ اسلام دانست و افزود: همانطور قرآن والاترین اعجاز پیامبر(ص) عنوان میشود، به عقیده من ایجاد تحول در جامعه بتپرست و شهوتران عرب نیز، اعجاز ویژه و قابل ملاخظهای است که در جامعهای که همه چیز بر مدار ثروت و قدرت است افراد از مال و جان خود برای تبلیغ و گسترش دین اسلام میگذرند.
وی ایثار از آبرو را از مصادیق مغفول از خودگذشتگی در جامعه کنونی ذکر و تصریح کرد: بیشتر ما این نکته را به یکدیگر گوشزد میکنیم که مواظب آبرویت باش، اما از این غافل هستیم که در برخی از موارد با گذشت از آبروی خود میتوانیم در جهت حفظ آبروی فرد یا افرادی مؤثر باشیم.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم قرآنی اظهار کرد: ایجاد تعادل در جامعه نیازمند ایثار است چراکه تنها در این صورت است که تعامل مؤثر صورت میگیرد زیرا یکی از طرفین بخاطر احترام به دیگری و در راستای کسب رضای الهی از خواسته به حق خود میگذرد و این چنین صفا و صمیمیت در چامعه رواج مییابد.
غضنفری گفت: در مبانی اسلامی آمده است با همسایهای که به تو آزار میرساند نیکی کن، چرا که تحمل این مشقت در درگاه الهی از جایگاه والایی برخوردار است، زیرا فرد با وجود تحمل سختی از حق خود گذشته و شزایط را تحمل میکند.
وی در این بخش از سخنان خود، اظهار امیدواری کرد که ترویج روحیه ایثار در جامعه شرایطی را فراهم کند که همگان با آرامش خاطر به بیان نظر و ایده خود بپردازند و از این نترسند که ارائه این ایده تبعات منفی را به آنان تحمیل میکند.
این دکترای علوم قرآنی تقویت روحیه ایثار و از خودگذشتگی را عامل پویایی و بقای جامعه دانست که غفلت و حذف آن نتیجهای جز سقوط ندارد، چرا که اگر ما تنها به فکر کسب منافع خود باشیم، به قهقرا میرویم و از فیوضات مادی و معنوی بیشماری که در اطرافمان است، بینصیب میمانیم.
موصل4
